Mövlüd-ün-Nəbi 2026 — Peyğəmbərimizin Doğum Günü, Tarixi və Azərbaycanda Qeyd Olunması

Mövlüd-ün-Nəbi nədir?

Mövlüd-ün-Nəbi İslam Peyğəmbəri Həzrət Məhəmmədin (s) doğum günüdür. Ərəb dilindən gəlir: “mövlud” doğulan yer və ya doğum vaxtı deməkdir, “nəbi” isə peyğəmbər. Tam mənası “Peyğəmbərin doğum günü”dür. Bu, sadəcə bir tarix deyil — Peyğəmbərə olan sevginin ifadəsidir.

Mövlud nə deməkdir?

“Mövlud” sözü ərəbcə “وَلَدَ” (valada) felindən gəlir. Lüğətdə mənası: doğulan yer, doğum zamanı. Cəm forması “məvalid”dir. Azərbaycan dilinə “mövlud”, “mövlüd”, “mövlid” formasında keçib. “Mövludnamə” isə Peyğəmbərin doğumunu anladan ədəbi əsərlərin adıdır.

Mövlüd-ün-Nəbinin bütün adları

Azərbaycanda ən geniş yayılmış forma “Mövlüd-ün-Nəbi” və “Mövlud bayramı”dır. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) rəsmi müraciətlərində bu addan istifadə edir.

Mövlüd-ün-Nəbi 2026-cı ildə nə vaxtdır?

Azərbaycanda şiə icması çoxluq təşkil etdiyindən əsas mərasimlər 30 Avqustda, 17 Rəbiüləvvəldə keçirilir.

Mövlud hər il niyə fərqli miladi tarixə düşür?

Hicri təqvim Ay ilə hesablanır. Hər hicri il miladi ildən 10-11 gün qısadır. Bu səbəbdən Mövlud da hər il fərqli miladi tarixə düşür.

Son illər üçün tarix cədvəli

Tarixlər astronomik hesablamaya əsaslanır. Hilal görünüşündən asılı olaraq bir gün fərq ola bilər.

Mövlud niyə qeyd olunur?

Müsəlmanlar Mövlüd-ün-Nəbini bir neçə əsas səbəbdən qeyd edir. Birincisi, Həzrət Məhəmmədin (s) dünyaya gəlişi bütün insanlıq üçün rəhmət idi. Allah Quranda buyurur: “Biz səni yalnız aləmlərə rəhmət olaraq göndərdik.” (Ənbiya surəsi, 107). İkincisi, bu gün Peyğəmbərin həyatını, siyərini yenidən oxumaq üçün fürsətdir. Üçüncüsü, bu gün salavatın, dua və zikrin daha çox oxunduğu bir gündür.

Mövlud qeyd etmək Peyğəmbər sevgisidirmi?

Bəli. Mövlüd-ün-Nəbini qeyd etməyin arxasında duran əsas hiss Peyğəmbərə sevgidir. Şiə alimləri Mövlud qeydini Peyğəmbərə sevginin təbii ifadəsi kimi qiymətləndirir. İmam Xomeyni Mövlüd-ün-Nəbi həftəsini “Vəhdət həftəsi” adlandıraraq bütün müsəlmanların birləşməsi üçün fürsət kimi dəyərləndirdi. Bu təklif 1979-cu ildən etibarən bir çox İslam ölkəsində qəbul edildi.

Mövlüd-ün-Nəbi, Siyər-ün-Nəbi və Məhəbbəti-Rəsul

Bu üç anlayış bir-birindən ayrılmaz. Mövlüd-ün-Nəbi Peyğəmbərin doğumunu qeyd edir. Siyər-ün-Nəbi onun həyatını, mübarizəsini, əxlaqını öyrəndirir. Məhəbbəti-Rəsul isə bu ikisinin nəticəsidir — Peyğəmbəri tanıdıqca sevgi artır, sevgi artdıqca onun yolunu izləmək istəyi güclənir.

Mövlüd-ün-Nəbi həftəsi — Vəhdət həftəsi

12 ilə 17 Rəbiüləvvəl arasındakı günlər “Mövlüd-ün-Nəbi həftəsi” adlanır. Bu ideya 1979-cu ildə İmam Xomeyni tərəfindən irəli sürüldü: şiə ilə sünni arasındakı tarix fərqini birliyin simvoluna çevirmək. Azərbaycanda QMİ bu ideyanı dəstəkləyir.

Azərbaycanda Mövlud necə qeyd olunur?

Azərbaycan müsəlmanlarının böyük əksəriyyəti şiədir. Bu, Mövlud ənənəsini Azərbaycana özünəməxsus bir biçim verir. Bakıdakı Heydər məscidi, Təzəpir məscidi və Bibi-Heybat məscidlərində böyük mərasimlər keçirilir. Lənkəranda, Nardaranda, Masallıda, Naxçıvanda da yerli məscidlər bu günə xüsusi proqram hazırlayır. Evlərdə ailə yığıncaqları olur, yaşlılar Peyğəmbərin həyatından danışır, dua oxunur, salavat deyilir.

Mövlud Azərbaycanda rəsmi bayramdırmı?

Xeyr. Mövlüd-ün-Nəbi Azərbaycanda rəsmi dövlət bayramı deyil, qeyri-iş günü hesab edilmir. Lakin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) bu günü hər il rəsmi müraciətlər, mərasimlər və proqramlarla qeyd edir.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi və Mövlüd-ün-Nəbi

QMİ Azərbaycanda İslam icmasının rəsmi təmsilçisidir. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin rəhbərliyi altında QMİ hər il Mövlüd-ün-Nəbi münasibətilə xüsusi proqramlar təşkil edir. Vasim Məmmədəliyev, Hacı Şahin kimi din xadimləri bu günlə bağlı çıxışlar edir.

Azərbaycanda Mövlüd-ün-Nəbi — məscid mərasimi

Məhəmməd peyğəmbər nə vaxt doğulub?

Həzrət Məhəmməd (s) Rəbiüləvvəl ayında, miladi 570-ci ildə dünyaya gəlib. Tarixçilərin böyük əksəriyyəti 570-ci ili qəbul edir. Peyğəmbərin doğum günü bazar ertəsi idi. Müslimin rəvayət etdiyi hədisdə Peyğəmbər bazar ertəsi orucunun səbəbini belə izah etdi: “Bu, mənim doğulduğum gündür.” (Səhih Müslim, 1162)

Peyğəmbər harada doğulub?

Həzrət Məhəmməd (s) Məkkədə, Məscidül-Hərama yaxın Bəni Haşim məhəlləsindəki bir evdə dünyaya gəldi. Bu ev sonralar “Beytül-Mövlid” adı ilə tanındı. Hal-hazırda həmin yerdə Məkkədəki Mövlid Kitabxanası yerləşir.

Peyğəmbərin ailəsi — atası, anası, babası

Fil ili nədir?

Fil ili (ərəbcə: عام الفيل, Aam ul-Fil) Peyğəmbərin doğum ilinin adıdır. Həmin il Həbəşistan hakimi Əbrəhə Kəbəni dağıtmaq üçün filli bir ordu ilə Məkkəyə hücum etdi. Allah bu orduyu Ababildır quşları vasitəsilə məhv etdi. Qurani-Kərimdə bu hadisəyə “Fil surəsi” həsr olunub: “Məgər sən Rəbbinin fil sahiblərini necə etdiyini görmədimi?” (Fil surəsi, 1)

Peyğəmbərin doğum tarixi niyə ixtilaflidir?

Həzrət Məhəmmədin (s) doğum tarixi ilə bağlı iki əsas rəy var: 12 Rəbiüləvvəl və 17 Rəbiüləvvəl. Fərqin əsas səbəbi budur: Peyğəmbər dövründə hicri təqvim hələ mövcud deyildi. Sonrakı nəsillərin alimlərinin apardığı hesablamalar fərqli nəticə verdi. Bu, tarixi hesablama məsələsidir — birinin peyğəmbərin doğumunu saxta göstərməsi deyil.

12 Rəbiüləvvəl nədir? Sünnilər niyə bu tarixi qeyd edir?

12 Rəbiüləvvəl sünni müsəlmanların əksəriyyəti tərəfindən qəbul edilən tarixdir. Əsas mənbəsi İbn İshaqın “Siyər” əsəridir. Türkiyədə “Mövlud Qəndili” adı ilə qeyd olunan gün məhz 12 Rəbiüləvvəldir.

17 Rəbiüləvvəl nədir? Şiələr niyə bu tarixi qeyd edir?

17 Rəbiüləvvəl şiə müsəlmanların qəbul etdiyi tarixdir. Bu rəy İmam Cəfər Sadiqin (ə) rəvayətinə istinadən verilir. Bundan əlavə, 17 Rəbiüləvvəl eyni zamanda İmam Cəfər Sadiqin (ə) doğum günüdür. Bu, şiə icması üçün bu tarixi daha da xüsusi edir. Azərbaycanda, İranda, İraqda şiə müsəlmanlar arasında 17 Rəbiüləvvəl əsas qeyd günüdür.

12 ilə 17 arasında nə fərq var?

Nədə razılaşırlar, nədə ixtilaf var?

Wiladət anının halı necə idi?

Həzrət Məhəmməd (s) gecə, bəzi rəvayətlərə görə sübh çağı dünyaya gəldi. Anası Aminə bu doğumda ağrı çəkmədiyini nəql etmişdir. İbn Sad “Tabaqat” əsərində yazır ki, o an qeyri-adi bir nur göründü — o qədər güclü idi ki, Şam torpaqlarına qədər çatdı. Şiə mənbələrində bu rəvayət daha geniş işlənir.

O gecə nə baş verdi?

Klassik siyər kitablarında o gecə ilə bağlı bir sıra rəvayətlər qeyd olunur. Şiə mənbələrindəki rəvayətlərə görə:

• Minillərlə yanmaqda olan Sasani İmperatorluğunun müqəddəs odu o gecə söndü
• İran hökmdarı Xosrovun sarayının eyvanı sarsıldı, bir neçə sütunu yerə düşdü
• Kəbənin içindəki bütlər o gecə üzüstə düşdü

Bu rəvayətlər İbn İshaqın “Siyər”ində də qeyd edilir. Şiə alimlərinin böyük əksəriyyəti bu rəvayətləri etibarlı hesab edir.

Peyğəmbərin doğulduğu ev harada idi?

Həzrət Məhəmmədin (s) doğulduğu ev Məkkədə, Məscidül-Hərama yaxın, Bəni Haşim məhəlləsindəydi. Bu ev “Beytül-Mövlid” adı ilə tanındı. Osmanlı dövründə bu məkanda kitabxana inşa edildi. Bu gün həmin yerdə Məkkədəki Mövlid Kitabxanası yerləşir.

Peyğəmbərin uşaqlıq illəri

Həzrət Məhəmməd (s) atasız doğuldu, altı yaşında isə anasını da itirdi. Babası Əbdülmüttəlibin yanında yaşadı. Peyğəmbər səkkiz yaşına çatmadan babası da vəfat etdi. Bundan sonra əmisi Əbu Talib onun qayğısını öz üzərinə götürdü. Əbu Talib ömrünün sonuna qədər Peyğəmbəri müdafiə etdi. Şiə mənbələrinin böyük əksəriyyəti Əbu Talibin müsəlman olduğunu qəbul edir.

Peyğəmbər Həzrət Xədicə ilə nə vaxt evləndi?

Həzrət Məhəmməd (s) 25 yaşında ikən Həzrət Xədicə ilə evləndi. Xədicə (s.ə.) Məkkənin tanınmış, varlı bir qadını idi. Həzrət Xədicə Peyğəmbərin ilk həyat yoldaşıdır. Şiə mənbələri onu Əhli-Beytin mühüm bir üzvü kimi xatırlayır. O, Həzrət Fatimənin (s.ə.) anasıdır.

Peyğəmbərliyin başlanğıcı

Həzrət Məhəmməd (s) 40 yaşında idi. Miladi 610-cu ildə, Ramazan ayında Cəbrail (ə) ona ilk vəhyi gətirdi: “Oxu! Yaradan Rəbbinin adı ilə oxu.” (Ələq surəsi, 1). Bu an İslamın başlanğıcı idi. Peyğəmbər mağaradan titrəyərək evə qayıtdı. Həzrət Xədicə onu sakitləşdirdi, üstünü örtdü.

Siyər-ün-Nəbi nədir?

Siyər-ün-Nəbi Həzrət Məhəmmədin (s) həyatının bütününü anladan ədəbiyyat janrıdır. Azərbaycanda Mövlud mərasimlərinin çoxunda siyərdən bölümlər oxunur. Ən mühüm klassik siyər mənbəyi İbn Hişamın “Siyər-ün-Nəbi” əsəridir. Şiə mənbələri arasında Şeyx Müfidin “İrşad” əsəri mühüm yer tutur.

Azərbaycanda Mövlud necə qeyd olunur?

Azərbaycan müsəlmanlarının 65-70 faizinin şiə olduğu təxmin edilir. Azərbaycanda Mövlüd-ün-Nəbi günü məscidlər dolub-daşır. Kütləvi dini tədbirlər Ərəbistan ya Pakistandakı kimi olmasa da, məscid məclisləri, ev yığıncaqları, ehsan süfrələri bu günün əsas hissəsini təşkil edir.

Şiə Azərbaycanlılar Mövludu necə qeyd edir?

Şiə icması Mövlüd-ün-Nəbini 17 Rəbiüləvvəldə — 2026-cı ildə 30 Avqustda — qeyd edir. Bu gün eyni zamanda İmam Cəfər Sadiqin (ə) doğum günüdür. Şiə mərasimlərinin əsas xüsusiyyətləri:

• Məscid məclislərində Peyğəmbərin həyatından məruzələr, Quran tilavəti, salavat, nət və ilahilər
• Ev məclisləri — qohum-qonşu yığışır, dua oxunur, xörək verilir. Bu ənənə sovet dövrünün belə ləğv edə bilmədiyi bir ənənədir
• Bakıda Heydər məscidi, Bibi-Heybat məscidi və Əhli-Beyt məscidlərində xüsusi proqramlar

Şiə Azərbaycanlılar Mövludu hansı gün qeyd edir?

17 Rəbiüləvvəldə. 2026-cı ildə bu tarix 30 Avqustdur.

Sünni Azərbaycanlılar Mövludu necə qeyd edir?

Azərbaycanda sünni icması ölkənin şimalında — Quba, Zaqatala, Balakən, Şəki bölgələrindədir. Bu bölgələrdə Mövlüd-ün-Nəbi 12 Rəbiüləvvəldə, yəni 2026-cı ildə 25 Avqustda qeyd olunur. Minarədən salavat, məsciddə cəmiyyət namazı, Peyğəmbərin həyatından xütbələr əsas hissəni təşkil edir.

Şəhər üzrə Mövlüd-ün-Nəbi mərasimləri

Mövlud gecəsinde nə etmək lazımdır?

Mövlud gecəsi üçün Quran ya sünnədə xüsusi, məcburi bir ibadət göstərilmir. Lakin alimlər bu gecəni fazilətli gecələrdən biri kimi dəyərləndirirlər. Peyğəmbərə salavat gətirmək, Quran oxumaq, dua etmək, sədəqə vermək bu gecənin ən gözəl əməlləri sayılır.

Mövlud gecəsinde hansı ibadətlər edilir?

Salavat: Allah Quranda buyurur: “Həqiqətən, Allah və Onun mələkləri Peyğəmbərə salavat göndərir. Ey iman gətirənlər, siz də ona salavat göndərin.” (Əhzab surəsi, 56). Bu gecə mümkün qədər çox salavat demək məsləhətdir.

Quran tilavəti: Fil surəsi, Duha surəsi, İnşirah surəsi bu gecə tez-tez oxunan surələrdir.

Sədəqə: Bu gecə imkansızlara yardım etmək çox tövsiyə olunur.

Zikr: Allahın adlarını zikr etmək, istiğfar oxumaq bu gecənin əməlləri sırasındadır.

Mövlud gecəsinde oruc tutmaq olarmı?

Bu məsələdə alimlər arasında müxtəlif fikirlər var. Şiə fiqhinin əsas mövqeyi budur: Mövlud günü oruc tutmaq məcburi deyil, lakin niyyətlə tutulsa savabdır. Peyğəmbərin bazar ertəsi orucuna dair hədis (Səhih Müslim, 1162) bu günü oruc tutmağı dəstəkləyir.

Darud-i İbrahimi — Mövlud gecəsinin salavatı

Mövludnamə nədir?

Mövludnamə Həzrət Məhəmmədin (s) doğumunu, həyatını anladan ədəbi əsərlərin ümumi adıdır. Azərbaycan ədəbiyyatında bu ənənə çox köklüdür. Klassik şairlər Füzuli və Xətai Peyğəmbərə həsr olunmuş nəzm əsərləri yazıblar. Füzulinin nət janrındakı şeirləri bu gün də Mövlud mərasimlərində oxunur.

Mövlud mərasiminde nə oxunur?

Nət: Peyğəmbərə həsr olunmuş şeir formasıdır. Azərbaycanda nət oxumaq Mövlud gecəsinin ayrılmaz hissəsidir.

İlahi: Dini mövzularda yazılmış mahnı formasında olan şeirdir. Azərbaycan ilahiləri çox vaxt muğam üslubunu da özündə saxlayır.

Qəsidə: Peyğəmbərin xüsusiyyətlərini, möcüzələrini tərənnüm edən uzun mədh şeiridir. Ən məşhur Peyğəmbər qəsidəsi İmam Busirinin “Qəsidəi-Burdə”sidir.

Salavat məclisi: “Allahummə salli əla Məhəmməd və ali Məhəmməd” cümləsi kollektiv şəkildə, bir ahənglə deyilir.

Mövlud məclisi necə keçirilir?

Azərbaycanda tipik bir Mövlud məclisi: Quran tilavəti → Peyğəmbərin həyatından məruzə → nətlər, ilahilər → salavat → dua → yemək (ehsan). Evdə keçirilən məclislərdə qadınlar ayrı, kişilər ayrı otaqda toplaşır. Yaşlılar danışır, gənclər soruşur, uşaqlar dinləyir.

Mövlud bidətdirmi?

Bu sual müsəlmanlar arasında ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Dürüst cavab budur: alimlər bu məsələdə ikiyə bölünüb. Hər iki tərəfin güclü arqumentləri var.

Mövlud əleyhinə olan alimlər

Mövludu caiz hesab edən alimlər

Peyğəmbər özü doğum gününü qeyd edibmi?

Bugünkü formada bir mərasim düzenləməyib. Lakin Peyğəmbər bazar ertəsi günlərini oruc tutardı. Hədisdə bu orucun səbəbini belə izah etdi: “Bu, mənim doğulduğum gündür.” (Səhih Müslim, 1162). Bu hədis Mövlud qeydini dəstəkləyənlər üçün mühüm bir dəlildir.

Əsil Peyğəmbər sevgisi nədir?

Hər iki tərəfin razılaşdığı ən mühüm nöqtə budur: Peyğəmbərə olan sevgi onun sünnəsini yaşatmaqla, əxlaqını öyrənməklə, Quranla bağ qurmaqla, Əhli-Beytinə hörmətlə ifadə olunur. Mövlud qeyd etmək ya etməmək fərdi seçimdir. Lakin bu seçimin arxasında Peyğəmbərə sevgi olmalıdır.

Mövlud münasibətilə necə təbrik etmək olar?

Bu mübarək günün namaz vaxtlarını şəhərinizə görə yoxlayın:

Related: Ərbəin 2026 · Məhərrəmlik 2026 · Qədr gecəsi